MENU
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW

Ubezpieczenie skarbowe – polisa dla członków zarządu czy księgowego ?

Ubezpieczenie skarbowe

Nasilające się dążenia do uszczelnienia systemu podatkowego powodują wzrost ilości postępowań karnoskarbowych i liczby skazanych w tych postępowaniach. Faktem jest także zaostrzanie przepisów i niemałe zamieszanie związane z prowadzeniem Polskiego Ładu i jego licznych modyfikacji. Dlatego zyskuje na popularności ubezpieczenie skarbowe (karnoskarbowe).

Dla kogo polisa skarbowa (karnoskarbowa) ?

Oczywiście ubezpieczenie karno-skarbowe, jak zresztą każde inne, to nie parasol dla ludzi nieuczciwych. Choć na tle większości produktów ubezpieczenie skarbowe wyróżnia się, tym, że niekiedy obejmuje nawet skutki działań zaniechań umyślnych. Przy odpowiedniej konfiguracji na wsparcie z zakładu ubezpieczeń można liczyć nawet w przypadku skorzystania z instytucji czynnego żalu lub dobrowolnego poddania się odpowiedzialności (skarbowej). Wbrew pozorom nawet dla osób posiadujących ubezpieczenie karno-skarbowe dobrowolne podanie się odpowiedzialności nie jest pozbawione sensu. Sprawca skutecznie korzystający z tej instytucji nie będzie osobą skazaną w rozumieniu prawa. co pozwala np. uniknąć obligatoryjnego wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego podmiotu, którego członkiem organu zarządzającego lub nadzorczego pozostaje osoba skazana za przestępstwo skarbowe ( L.Urbańska Problematyka klasyfikacji wyroku zezwalającego na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w postępowaniu karnym skarbowym KPP Monografie Węzłowe problemy prawa karnego skarbowego str. 15 odmiennie H. Gajewska-Kraczkowska, P. Suchocki Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w postępowaniu karnym-skarbowym i jego wpływ na postępowanie przed sądami administracyjnymi, Przegląd Podatkowy 9/2012, str. 35) czy utraty prawa wykonywania niektórych zawodów np. farmacety (art 21 ustęp 1 pkt.4 ustawy o zawodzie farmacety).

Nadal nie wszyscy zdają sobie sprawę, prawne konsekwencje nieprawidłowości dotyczące podatków, ksiąg handlowych, dotacji ponoszą nie tylko księgowi, doradcy podatkowi, pracownicy biur rachunkowych. Według raportu Kancelarii Crido w badanej grupie 64% osób pociąganych do odpowiedzialności karnoskarbowej stanowią Prezesi Zarządu, a kolejne 9 % inni członkowie zarządu. To właśnie kadra kierownicza przedsiębiorstwa i prokurenci są obok osób zajmujących się księgowością grupą docelową ubezpieczenia skarbowego.
Zasadniczo ubezpieczonymi są osoby fizyczne (władze organizacji oraz osoby zajmujący się czynnościami księgowymi lub obsługą płac), ale istnienie ochrony leży także w interesie samej organizacji. Skazanie menagera bywa kosztowne dla podmiotu którym zarządza nawet ze względów wizerunkowych. Ponadto, jeśli reprezentant osoby prawnej zostanie skazany na karę grzywny za przestępstwo skarbowe, a grzywny tej nie uiści, to podmiot reprezentowany będzie odpowiadał za zapłatę należności z tego tytułu, jeśli w wyniku popełnionego przestępstwa skarbowego odniósł lub mógł odnieść korzyść majątkową. Zwrot samej korzyści z czynu zabronionego stanowi odrębną kwestię. Oprócz tego z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wykluczone są osoby prawne, których urzędujący członek organu zarządczego, nadzorczego lub prokurent został prawomocnie skazany za przestępstwo skarbowe. Od 2021 okolicznością dyskwalifikującą jest popełnienie jakiegokolwiek przestępstwa skarbowego, niezależnie od umyślności (art 108 pkt 1 lit g ustawa prawo zamówień publicznych). Orzeczenie stwierdzające popełnienie czynu zabronionego przez członka kierownictwa zwiększa także ryzyko utraty koncesji.

Z drugiej strony nie ma przeszkód, by od odpowiedzialności karnoskarbowej ubezpieczyć pracowników biura rachunkowego. Zastrzec jednak należy,że taka polisa nie zastępuje obowiązkowego tzw. OC biura rachunkowego (przedsiębiorcy usługowo prowadzących księgi rachunkowe). Zakresy oby produktów uzupełniają się wzajemnie.

                                         karnoskarbowe ubezpieczenie

Podstawy odpowiedzialności karno-skarbowej władz organizacji

Powyższa statystyka nie powinna dziwić kogoś, kto zdaje sobie sprawę jak wiele przepisów Kodeksu Karnego Skarbowego może stanowić podstawę do ukarania managera. Jak sprawca za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe odpowiada ten, kto zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. Konsekwencje ponieść mogą nie tylko członkowie organów, pracownicy, ale także osoby faktycznie zarządzające nawet bez tytułu prawnego. W doktrynie termin zajmowanie się sprawami gospodarczymi tłumaczy się jako zachowania polegające na rozstrzyganiu w sprawach gospodarczych, lub współdziałaniu w rozstrzyganiu w tych sprawach albo też wpływaniu na rozstrzygnięcia, chociażby miało to charakter jednorazowy (P. Kardas (w:) P.Kardas, G.Łabuda, T.Razowski Kodeks Karny Skarbowy. Komentarz, wyd. III art. 9 Nb.122). Warto także wiedzieć, że często za czyn zabroniony polegający na niewypełnieniu obowiązku przez spółkę kapitałową, fundację, stowarzyszenie odpowiedzialność ponosi prezes zarządu, chyba że dany zakres powierzył wcześniej innej osobie (Wyrok SN z 02.07.2002 IV KK 164/02). Uzasadnia to fakt, że zarząd prowadzi sprawy organizacji, a pracami zarządu kieruje jego prezes. Naiwnością byłoby jednak sądzić, że delegowanie danego obowiązku na pracownika czy nawet zewnętrznego profesjonalnego usługodawcę a limine znosi odpowiedzialność delegującego w sferze prawa karnego skarbowego. Oczywiście, osoby wchodzące w skład władz spółki czy innej organizacji odpowiadają za poczynania pracowników, jeśli kierują wykonaniem przez podwładnych czynu zabronionego lub wydają polecenia wykonania takiego czynu. Ponadto wykroczeniem skarbowym jest samo dopuszczenie chociażby nieumyślnie, do popełnienia określonych w kodeksie czynów zabronionych. Egzemplifikację stanowi narażenie finansów publicznych na uszczuplenie poprzez nienależną wypłatę, pobranie lub niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie dotacji lub subwencji. Odpowiedzialności podlega nawet samo dopuszczenie do dokonania czynu zabronionego, nawet jeśli nie jest on przestępstwem ze względu na przykład na brak zawinienia (L.Wilk (w:) L.Wilk. J.Zagrodnik Kodeks Karny Skarbowy Komentarz wyd. IV art. 84. Nb.5).

Warto powtórzyć, że przekazania prowadzenia księgowości doradcy podatkowemu, biurowi obrachunkowemu  nie wyłącza  potrzeby posiadania ubezpieczenia skarbowego, albowiem nadal może zaistnieć odpowiedzialność zarządu. Ten organ ma obowiązek sprawować pieczę nad całokształtem działalności organizacji. samo powierzenie problemu osobie zajmującej się zawodowo określoną domeną i posiadającej stosowne wykształcenie nie jest jednoznaczne z dochowaniem należytej staranności (Wyrok SA w Poznaniu z 11.10.2012 I ACa 336/12).

Wyższe zarobki to wyższe grzywny 

Najpowszechniejszą sankcją z KKS jest kara grzywny. Niemal za każde wykroczenie i przestępstwo skarbowe grozi grzywna. A większość czynów zabronionych wyliczonych w KKS zagrożona jest wyłącznie karą grzywny. Przepisy Kodeksu Karnego Skarbowego nakazują przy wymiarze wysokości grzywny uwzględnić między innymi dochody i możliwości zarobkowe sprawcy oraz jego stosunki majątkowe i rodzinne (art.23§3 KKS oraz 48§4 KKS). Na ogół najwyższe wynagrodzenia spośród zatrudnionych otrzymują władze spółki, więc to na kierownictwo z reguły nakładane są najwyższe grzywny skarbowe. Przy czym, nie powinno umknąć uwadze, że grzywna nałożona na podstawie KKS może być wielokrotnie wyższa od kary pieniężnej orzeczonej na podstawie Kodeksu Karnego. W 2022 górna granica wynosi  niemal 29 MLN PLN. W najbliższych miesiącach można spodziewać się zwiększenia ilości grzywien nałożonych za wykroczenia skarbowe w związku z podwyższeniem progu grzywny nakładanej mandatem.

Ubezpieczenie karno-skarbowe

Polisa skarbowa występuje na rynku pod różnymi nazwami i w kilku konfiguracjach. Jednakże zasadniczo składa się z 3 modułów. Pierwszy to ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania czynności księgowego i obsługi płac. U jednego z ubezpieczycieli ten aspekt ochrony ogranicza się do szkód wyrządzonych pracodawcy. Inny z istotniejszych aspektów różnicujących propozycje rynkowe stanowią koszty nakazanego przez sąd zabezpieczenia naprawienia szkody.

Kolejny zakres ubezpieczania skarbowego zapewnia finansowanie kosztów obrony w postępowaniach karnoskarbowych w tym wynagrodzenie prawnika i wydatki na ekspertyzy. Ochrona może rozciągać się także na niektóre sprawy karne. Chodzi przede wszystkim o postępowania dotyczące nieprawidłowości związanych z czynnościami księgowymi i obsługą płac, ale można spotkać klauzule rozszerzające zakres o postępowania dotyczące przestępstw gospodarczych czy przestępstw mających związek z obsługa pomocy publicznej mającej przeciwdziałać skutkom epidemii COVID-19.

Istotną funkcję stanowi także refinansowanie grzywien nałożonych na podstawie KKS. Grzywna to zdecydowanie najczęstsza sankcja karnoskarbowa, a jej wysokość może sięgać milionów złotych. Pewne zaskoczenie może stanowić także udzielanie przez pokrycia w zakresie finansowania kar i grzywien nakładanych przez Państwową Inspekcję Pracy albo Zakład Ubezpieczeń Społecznych związanych z czynnościami księgowymi oraz obsługą płac. Przy czym jeden z oferentów zapewnia pokrycie w tym obszarze wyłącznie w wersji grupowej ubezpieczenia skarbowego. W ostatnich latach zauważyć można tendencję do oferowania coraz liczniejszych klauzul rozsychających ochronę. Popularna stała się klauzula PPK, COVID (rozliczeń tarcz pomocowych). Nieco rzadziej do pakietu podstawowego dodawane jest rozszerzenie o sprawy celnych czy schematy podatkowe MDR (Mandatory Disclosure Rules). Drugorzędnym komponentem ochrony jest refundacja kosztów konsultanta ds. PR i publikacji w celu ograniczenia skutków negatywnego rozgłosu związanego z postępowaniem karnoskarbowym poprzez rozpowszechnienie informacji o ostatecznym rozstrzygnięciu tego postępowania. Reasumując polisa skarbowa jest zatem połączeniem ubezpieczenia OC i ochrony prawnej. Zasadniczo ubezpieczenie karnoskarbowe odnosi się tylko do polskiego porządku prawnego. Objęte ochroną są tylko sprawy według przepisów krajowych toczące się przed polskim sądem. Zatem, gdyby na podstawie zagranicznego odpowiednika Kodeksu Karnego Skarbowego została nałożona grzywna, to nie będzie refundowana z ubezpieczenia skarbowego. Nie powinno budzić wątpliwości, że ubezpieczenie skarbowe się przydaje.

Ubezpieczenie Skarbowe a odpowiedzialność na podstawie KKS

Należy zdawać sobie sprawę, że ubezpieczenie skarbowe wbrew temu, co sugeruje powszednie używana w obrocie nazwa, nie obejmuje każdego przestępstwa czy wykroczenia, którego ustawowe znamiona określoną są Kodeksie Karnym Skarbowym.  Jednym z warunków sine qua non, zaistnienia odpowiedzialności towarzystwa ubezpieczeń z analizowanej polisy jest związek przyczynowy między  odpowiedzialności karno-skarbowej a uchybieniem związanym z wykonywaniem specyficznie rozumianych czynności księgowych czy obsługi płac lub nadzoru nad tymi aktywnościami. Można wskazać sporo stanów faktycznych, w których niewątpliwie zajdzie, czyn penalizowany przez KKS, a polisa odpowiedzialności nie znajdzie zastosowania.  Zamknięte katalogi czynności księgowych i kadrowych zamieszczone są OWU, ale oferenci uniemożliwiają rozbudowane na podstawie dodatkowych klauzul. Wyżej już wspomniono rozszerzeniu o obsługę  Pracowniczych Planów Kapitałowych oraz pomocy publicznej związanej ze zwalczeniem skutków epidemii COVID. Na marginesie warto zwrócić uwagę na rozśmieszającą wręcz kazuistykę w określeniu zakresów. Np. klauzula PPK  dotyczy nieprawidłowości związanych z zawieraniem umów o prowadzenie PPK, obliczanie i dokonywania wpłat do programu, zgłaszania  wymaganych ustawą  danych i udzielanie w tych sprawach wyjaśnień, prowadzenia dokumentacji związanej z obliczaniem wpłat do PPK, ale nie nakłaniania do rezygnacji z uczestnictwa PPK. Poza tym z ubezpieczenia skarbowego nie zostanie pokryta kara finansowa  za nakłanianie do rezygnacji z oszczędzania w PPK,  choćby dlatego, że tą grzywnę nałożyć może policja, a nie PIP czy ZUS.

D&O (tzw. OC członków zarządu) a polisa skarbowa

Zakresy ubezpieczenia odpowiedzialności kierownictwa spółki (D&O) i ubezpieczenia karnoskarbowego mogą się częściowo pokrywać zarówno w obszarze odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenia ochrony prawnej. Ubezpieczenie D&O dotyczy nie tylko nieprawidłowości zarzucanych w związku z czynnościami księgowymi i obsługą płac, ale w przeciwieństwie do ubezpieczenia skarbowego nie obejmuje refundacji grzywien wynikających z przepisów Kodeksu Karnego Skarbowego. Głównie z tego powodu zawiera się ubezpieczenie karnoskarbowe obok ubezpieczenia D&O. Wprawdzie niemal w każdym ubezpieczeniu D&O odnaleźć można klauzulę kar pieniężnych, ale obejmuje ona kary administracyjne, rzadziej także występujące w anglosaskich porządkach prawnych grzywny cywilne (czytaj więcej w artykule ubezpieczenie zarządu a grzywny i kary pieniężne). Kontrowersyjna jest kwestia odpowiedzialności z polisy D&O za grzywny nałożone przez PIP. Niektórzy ubezpieczyciele deklarują gotowość do ich pokrywania z ubezpieczenia odpowiedzialności kierownictwa spółki (tzw. OC zarządu), ale jednocześnie nie godzą się na usankcjonowanie takiego stanu rzeczy w OWU lub postanowieniach dodatkowych. Grono osób chronionych przez oba produkty też nie jest identyczne. Zasadniczo ubezpieczenie D&O nie obejmuje osób zajmujących się czysto wykonawczymi czynnościami księgowymi i obsługi płac.  W poszczególnych OWU ubezpieczeń skarbowych jak OC zarządu rozmaicie uregulowana bywa ochrona osób współpracujących z ubezpieczającym w ramach działalności gospodarczej.  W razie zablokowania środków na rachunku bankowym, w związku z przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym z polisy skarbowej można liczyć najwyżej na refundację kosztów pomocy prawnej, a  i to jest na gruncie niektórych wzorców umownych jest dyskusyjne. Z kolei ubezpieczenie Directors & Officers w takiej sytuacji przeważnie zapewnia koszty pozyskania alternatywnego zabezpieczenia oraz pokrycie niektórych wydatków prywatnych członka kierownictwa (rata kredytu, opłaty za media, ubezpieczenia osobowe, koszty kształcenia potomstwa), które aktywa zostały zamrożone. Przy czym wiele zależy, o podstawy prawnej  blokady rachunku bankowe oraz OWU.  Odnośnie różnych przypadków blokady środków na rachunku bankowym czytaj więcej J.Znamierowski, Ł.Lasek Blokada rachunku bankowe przez organy ścigania).

Warto też zwrócić uwagę na odmienności dotyczące katalogu świadczeń. Ubezpieczenia skarbowe nie zapewniają finansowania wszystkich kosztów, które pokrywane są z polisy D&O np. kosztów wsparcia psychologicznego, kosztów uzyskania poręczenia majątkowego, ani wypłaty za stawiennictwo ubezpieczonych. Jeśli zaistniałaby odpowiedzialność zarówno z ubezpieczenia D&O i skarbowego np. w odniesieniu do kosztów obrony, świadczenie ubezpieczeniowe będzie wypłacane z drugiej z wymienionych umów. Dopiero gdy wyczerpie się limit odpowiedzialności z ubezpieczenia skarbowego obowiązane do wypłaty będzie towarzystwo, które wystawiło polisę D&O. Wynika to z regulacji zamieszczonych w OWU większości ubezpieczeń zarządzających.. Najlepiej zatem mieć obie polisy, ale nie zawsze jest to wykonalne.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze ubezpieczenia skarbowego?

Ilość skomplikowanych szczegółów różniących oferty jest duża, że trudno je omówić wyczerpująco. Poniżej zaprezentowane zostanie tylko kilka z istotniejszych kwestii. Znaczenie odmienności dla poszczególnych ubezpieczonych bywa bardzo zróżnicowane. Dlatego warto przy podejmowaniu decyzji skorzystać z pomocy brokera ubezpieczeniowego, który jednocześnie jest prawnikiem. Jego obowiązkiem jest analiza ofert oraz udzielenie zindywidualizowanej rekomendacji na piśmie.
Powszechna jest wiedza, że kluczowe znaczenie w ubezpieczeniu ma wysokość sumy ubezpieczenia. Jednakże nie każdy zdaje sobie sprawę z istnienia podlimitów ją ograniczających. Warto zwrócić uwagę w szczególności do jakiej kwoty refundowane są grzywny oraz wynagrodzenie prawnika. Nierzadko popełnianym błędem jest opieranie analizy ofert wyłącznie na treści OWU, podczas gdy modyfikują je indywidualne postanowienia zawarte w treści oferty. Polisa skarbowa może funkcjonować zarówno jako ubezpieczenie grupowe jak i indywidualne. W tym pierwszym przypadku oferowane są dwa warianty : bezimienny (chroniący wszystkich funkcjonariuszy danej organizacji) oraz imienny (obejmujący tylko osoby wskazane z imienia i nazwiska). Wybór polisy strukturalnej (bezimiennej) redukcje ryzyko przeoczenia, ale poziom składki sprawia, że jest to opcja atrakcyjna cenowo głównie dla członków organów i zatrudnionych w podmiotach generujących obrót powyżej 10 MLN PLN rocznie. Decydując się na ubezpieczenie grupowe bezimienne warto rozważyć rozciągnięcia pokrycia także na byłych i ustępujących zatrudnionych. Z kolei zaletę zawierania indywidualnych polis stanowi możliwość różnicowania sum ubezpieczenia i rozszerzeń odpowiedzialności dla poszczególnych ubezpieczonych. W ubezpieczeniach karnoskarbowych można spotkać się także z wariantami pośrednimi. Np. praktykuje się zawieranie polis grupowych limitem odpowiedzialności wyższym dla CEO niż dla innych ubezpieczonych. Niekiedy indywidualna polisa skarbowa konstruowana jest jako ubezpieczanie nadwyżkowe względem grupowego.

Zasadniczo ochrona dotyczy postępowań wszczętych, kar nałożonych w okresie ubezpieczenia bez względu na to czy nieprawidłowość miała miejsce przed rozpoczęciem tego okresu (trigger claim made). Jednakże zdarza się, że ubezpieczyciele limitują odpowiedzialność do następstw zdarzeń mających miejsce po określonej dacie wskazanej w polisie (data retroaktywna). W analizie ofert uwzględnić należy czy ustawiono datę retroaktywną, a jeśli tak to na jaki dzień. Inną kwestią jest długość okresów karencji oraz jakich modułów dotyczą. Upraszczając, karencja to początkowa część okresu ubezpieczenia, podczas której ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności.

Jeśli na podatniku ciąży obowiązek przekazywania do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej informacji o schematach podatkowych (MDR – Mandatory Disclosure Rules) należy sprawdzić czy proponowane warunki ochrony przewidują ochronę w tym zakresie.  Przy czym klauzula MDR przy ubezpieczeniu karno-skarbowym funkcjonuje w obrocie w kilku wersjach. Np. Zdarza się np, że nawet bez niej ochronie w analizowanym zakresie podlegają wszyscy ubezpieczeni z wyjątkiem promotorów schematów podatkowych.  Wraz z epidemią Covid-19 i kolejnymi tarczami antykryzysowymi w ofercie pojawiła się klauzula dodatkowa dotycząca odpowiedzialności za nieprawidłowości przy rozliczaniu środków pomocowych. Przy jeden z oferentów limituje jej zakres do spraw związanych z pomocą antycovidową, a drugi rozciąga pokrycie na wszelkie przypadki pomocy publicznej.  Dla większości podmiotów istotna będzie także ochrona w zakresie czynności dotyczących obsługi Pracowniczych Planów Kapitałowych. Warto zweryfikować ofertę także w tym aspekcie.

Ubezpieczenie skarbowe

Odpowiedź na dodatkowe pytania jak i ofertę różnych ubezpieczeń można uzyskać pisząc na adres broker@andiw.pl jak dzwoniąc pod numer 696487675.

Przeczytaj także :

Potrzebujesz porady dotyczącej ubezpieczenia karnoskarbowego , interesujecie się oferta ubezpieczenia odpowiedzialności zarządu ?

Zapraszamy do kontaktu  

696 487 675

ubezpieczeniezarzadu@andiw.pl