MENU
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW

Ubezpieczenie skarbowe – polisa dla członków zarządu czy księgowego ?

Ubezpieczenie skarbowe

Nasilające się dążenia do uszczelnienia systemu podatkowego powodują wzrost ilości postępowań karnoskarbowych i liczby skazanych w tych postępowaniach. Faktem jest także zaostrzanie przepisów. Dlatego zyskuje na popularności ubezpieczenie skarbowe (karnoskarbowe).

Dla kogo polisa skarbowa (karnoskarbowa) ?

Oczywiście ubezpieczenie karno-skarbowe, jak zresztą każde inne, to nie parasol dla ludzi nieuczciwych. Ochrona obejmuje wyłącznie skutki działań i zaniechań nieumyślnych, a te wcale nierzadko są karalne. Sam brak złych intencji nie wystarcza, aby uniknąć problemów z wymiarem sprawiedliwości, Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, gdy sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.
Nie należy jednak sądzić, że w razie oskarżenia o działania lub zaniechania umyślne ubezpieczenie skarbowe okaże się zupełnie nieprzydatne. Towarzystwo finansować będzie koszty obrony, dopóki umyślność nie zostanie stwierdzona prawomocnym orzeczeniem albo ubezpieczony sam nie uzna umyślnego charakteru swoich czynów.
>Wbrew temu co się niekiedy sądzi, prawne konsekwencje nieprawidłowości dotyczące podatków, ksiąg handlowych, dotacji ponoszą nie tylko księgowi, doradcy podatkowi, pracownicy biur rachunkowych. Według raportu Kancelarii Crido w badanej grupie 64% osób pociąganych do odpowiedzialności karnoskarbowej stanowią Prezesi Zarządu, a kolejne 9 % inni członkowie zarządu. To właśnie kadra kierownicza przedsiębiorstwa jest obok osób zajmujących się księgowością grupą docelową ubezpieczenia skarbowego.
Zasadniczo ubezpieczonymi są osoby fizyczne (władze organizacji oraz osoby zajmujący się czynnościami księgowymi lub obsługą płac), ale istnienie ochrony leży także w interesie samej organizacji. Skazanie menagera bywa kosztowne dla podmiotu którym zarządza nawet ze względów wizerunkowych. Ponadto, jeśli reprezentant osoby prawnej zostanie skazany na karę grzywny za przestępstwo skarbowe, a grzywny tej nie uiści, to podmiot reprezentowany będzie odpowiadał za zapłatę należności z tego tytułu, jeśli w wyniku popełnionego przestępstwa skarbowego odniósł lub mógł odnieść korzyść majątkową. Zwrot samej korzyści z czynu zabronionego stanowi odrębną kwestię.  Oprócz tego z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wykluczone są osoby prawne, których urzędujący członek organu zarządczego, nadzorczego lub prokurent został prawomocnie skazany za przestępstwo skarbowe. Orzeczenie stwierdzające popełnienie czynu zabronionego przez członka kierownictwa zwiększa także ryzyko utraty koncesji.

Podstawy odpowiedzialności karno-skarbowej władz organizacji

Powyższa statystyka nie powinna dziwić, kogoś kto zdaje sobie sprawę jak wiele przepisów Kodeksu Karnego Skarbowego może stanowić podstawę do ukarania managera. Jak sprawca za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe odpowiada ten, kto zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. Konsekwencje ponieść mogą nie tylko członkowie organów, pracownicy, ale także osoby faktycznie zarządzające nawet bez tytułu prawnego. W doktrynie termin zajmowanie się sprawami gospodarczymi tłumaczy się jako zachowania polegające na rozstrzyganiu w sprawach gospodarczych, lub współdziałaniu w rozstrzyganiu w tych sprawach albo też wpływaniu na rozstrzygnięcia, chociażby miało to charakter jednorazowy (P. Kardas (w:) P.Kardas, G.Łabuda, T.Razowski Kodeks Karny Skarbowy. Komentarz, wyd. III art. 9 Nb.122). Warto także wiedzieć, że często za czyn zabroniony polegający na niewypełnieniu obowiązku przez spółkę kapitałową, fundację, stowarzyszenie odpowiedzialność ponosi prezes zarządu, chyba że dany zakres powierzył wcześniej innej osobie (Wyrok SN z 02.07.2002 IV KK 164/02). Uzasadnia to fakt, że zarząd prowadzi sprawy organizacji, a pracami zarządu kieruje jego prezes. Naiwnością byłoby jednak sądzić, że delegowanie danego obowiązku na pracownika czy nawet zewnętrznego profesjonalnego usługodawcę a limine znosi odpowiedzialność delegującego w sferze prawa karnego skarbowego. Oczywiście, osoby wchodzące w skład władz spółki czy innej organizacji odpowiadają za poczynania pracowników, jeśli kierują wykonaniem przez podwładnych czynu zabronionego lub wydają polecenia wykonania takiego czynu. Ponadto wykroczeniem skarbowym jest samo dopuszczenie chociażby nieumyślnie, do popełnienia określonych w kodeksie czynów zabronionych. Egzemplifikację stanowi narażenie finansów publicznych na uszczuplenie poprzez nienależną wypłatę, pobranie lub niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie dotacji lub subwencji, Odpowiedzialności podlega nawet samo dopuszczenie do dokonania czynu zabronionego, nawet jeśli jest on przestępstwem ze względu na przykład na brak zawinienia (L.Wilk (w:)  L.Wilk. J.Zagrodnik Kodeks Karny Skarbowy Komentarz  wyd. IV art. 84. Nb.5)

Ubezpieczenie karno-skarbowe

Polisa skarbowa występuje na rynku pod różnymi nazwami i w kilku konfiguracjach. Jednakże zasadniczo składa się z 3 modułów. Pierwszy to ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania czynności księgowego i obsługi płac. U jednego z ubezpieczycieli ten aspekt ochrony ogranicza się do szkód wyrządzonych pracodawcy. Kolejny zakres ubezpieczania skarbowego zapewnia finansowanie kosztów obrony w postępowaniach karnoskarbowych w tym wynagrodzenie prawnika i wydatki na ekspertyzy. Ochrona może rozciągać się także na niektóre sprawy karne. Chodzi przede wszystkim o postępowania dotyczące nieprawidłowości związanych z czynnościami księgowymi i obsługą płac, ale można spotkać klauzulę rozszerzającą zakres o postępowania dotyczące przestępstw gospodarczych. Istotną funkcję stanowi także refinansowanie grzywien nałożonych na podstawie KKS. Grzywna to zdecydowanie najczęstsza sankcja karnoskarbowa, a jej wysokość może sięgać milionów złotych. Pewne zaskoczenie może stanowić także udzielanie przez jednego z oferentów pokrycia w zakresie finansowania kar i grzywien nakładanych przez Państwową Inspekcję Pracy albo Zakład Ubezpieczeń Społecznych związanych czynnościami księgowymi oraz obsługą płac. Mniej istotnym komponentem ochrony jest refundacja kosztów konsultanta ds. PR i publikacji w celu ograniczenia skutków negatywnego rozgłosu związanego z postępowaniem karnoskarbowym poprzez rozpowszechnienie informacji o ostatecznym rozstrzygnięciu tego postępowania. Resumując polisa skarbowa jest zatem połączeniem ubezpieczenia OC i ochrony prawnej.

D&O (tzw. OC członków zarządu) a polisa skarbowa

Zakres przedmiotowy ubezpieczenia skarbowego na ogół pokrywa się częściowo z polisą D&O , ale istnieją też obszary, w których te produkty dopełniają się wzajemnie. W pewnym uproszczeniu częścią obu pakietów jest ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania czynności księgowych oraz ubezpieczenie ochrony prawnej zapewniającej finansowanie kosztów obrony w postępowaniach karnych skarbowych. Jednakże grzywna nałożona orzeczeniem kończącym taką sprawę pokrywana jest wyłącznie z polisy skarbowej. Wprawdzie niemal w każdym ubezpieczeniu D&O odnaleźć można klauzulę kar pieniężnych, ale obejmuje ona kary administracyjne, rzadziej także występujące w anglosaskich porządkach prawnych grzywny cywilne (czytaj więcej w artykule ubezpieczenie zarządu a grzywny i kary pieniężne). Diapazon sytuacji, w których nie znajduje zastosowania polisa skarbowa, w przeciwieństwie do D&O jest bardzo szeroki. Tytułem przykładu można wymienić oskarżenie dyrektora działu HR o dyskryminację czy pozwanie członka zarządu niewypłacalnej spółki przez niezaspokojonego wierzyciela. Najlepiej zatem mieć obie polisy, ale nie zawsze jest to wykonalne.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze ubezpieczenia skarbowego ?

Ilość skomplikowanych szczegółów różniących oferty jest duża, że trudno je omówić wyczerpująco. Poniżej zaprezentowane zostanie tylko kilka z istotniejszych kwestii. Znaczenie odmienności dla poszczególnych ubezpieczonych bywa bardzo zróżnicowane. Dlatego warto przy podejmowaniu decyzji skorzystać z pomocy brokera ubezpieczeniowego, który jednocześnie jest prawnikiem. Jego obowiązkiem jest analiza ofert oraz udzielenie zindywidualizowanej rekomendacji na piśmie.
Powszechna jest wiedza, że kluczowe znaczenie w ubezpieczeniu ma wysokość sumy ubezpieczenia. Jednakże nie każdy zdaje sobie sprawę z istnienia podlimitów ją ograniczających. Warto zwrócić uwagę w szczególności do jakiej kwoty refundowane są grzywny oraz wynagrodzenie prawnika. Nierzadko popełnianym błędem jest opieranie analizy ofert wyłącznie na treści OWU, podczas gdy modyfikują je indywidualne postanowienia zawarte w jego treści oferty. Polisa skarbowa może funkcjonować zarówno jako ubezpieczenie grupowe jak i indywidualne. W tym pierwszym przypadku oferowane są dwa warianty bezimienny (chroniący wszystkich funkcjonariuszy danej organizacji) oraz imienny (obejmujący tylko osoby wskazane z imienia i nazwiska). Wybór polisy strukturalnej (bezimiennej) redukcje ryzyko przeoczenia, ale poziom składki sprawia, że jest to opcja atrakcyjna cenowo głownie dla członków organów i zatrudnionych w podmiotach generujących obrót powyżej 50 MLN PLN rocznie. Zasadniczo ochrona dotyczy postępowań wszczętych, kar nałożonych w okresie ubezpieczenia bez względu na to czy nieprawidłowość miała miejsce przed rozpoczęciem tego okresu (trigger claim made). Jednakże zdarza się, że ubezpieczyciele limitują odpowiedzialność do następstw zdarzeń mających miejsce po określonej dacie wskazanej w polisie (data retroaktywna). W analizie ofert uwzględnić należy czy ustawiono datę retroaktywną, a jeśli tak to na jaki dzień. Inną kwestią jest długość okresów karencji. Upraszczając, karencja to początkowa część okresu ubezpieczenia, podczas której ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności. Jeśli na podatniku ciąży obowiązek przekazywania do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej informacji o schematach podatkowych (MDR – Mandatory Disclosure Rules) należy sprawdzić czy proponowane warunki ochrony przewidują ochronę w tym zakresie.

Ubezpieczenie skarbowe

Przeczytaj także :