MENU
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW

Kary pieniężne, grzywny a ubezpieczenie zarządu D&O

Ubezpieczenie zarządu na ogół kojarzone jest z odpowiedzialnością cywilną władz spółki. To prawidłowe skojarzenie. Jednakże polisa D&O przydaje się także kierownictwu w razie postawienia zarzutów w postępowaniu karnym czy nałożenia kary pieniężnej.

Ubezpieczenie zarządu czy spółki, regres do managera

Bardzo częstym rozszerzeniem ubezpieczenia  managerów jest klauzula kar pieniężnych.  Mało kto wie, że dotyczy ona wyłącznie kar nakładanych na osoby zarządzające, a nie samą spółkę. Zatem np. kara nałożona przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na przedsiębiorcę pozostaje poza zakresem omawianego rozszerzenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, ale nie wykluczone, że mimo tego spółka będzie beneficjentem ubezpieczenia D&O (ang. directors and officers insurance). Jeśli bowiem na rzecz ukaranego podmiotu zostanie zasądzone odszkodowanie od (byłego) członka organu spółki za dopuszczenie do nieprawidłowości będących podstawa nałożenia kary, to wypłaci je ubezpieczyciel.  Bez polisy egzekucja odszkodowania, mogłaby okazać się bezskuteczna ze względu na stan majątkowy dłużnika. Z drugiej strony należy brać pod uwagę, że z ubezpieczenia zarządzających finansowane  są także koszty obrony managerów, co pozwala na skorzystanie z pomocy wysokiej klasy prawników. Nie ulega wątpliwości, że zaangażowanie po stronie zarządzającego renomowanej kancelarii prawnej zmniejsza szanse spółki na wygraną w procesie.Warto także zwrócić uwagę, że pokrycie odszkodowania od menadżera z tytułu nałożonej kary może być bardziej kosztowne dla zakładu ubezpieczeń niż wypłata na podstawie klauzuli kar, gdyż ta ostatnia z reguły ograniczana jest podlimitem w ramach głównej sumy.

D&O a administracyjne kary pieniężne, mandaty, grzywny

Wspomniana wyżej klauzula w OWU poszczególnych ubezpieczycieli występuje pod różnymi nazwami  np. grzywny i kary pieniężne albo grzywny, kary administracyjne i cywilne, ale wbrew tym określeniom obejmuje jedynie kary a charakterze administracyjnoprawnym. Z ochrony wyłączone są grzywny, które są środkiem karnym. W doktrynie dominuje zapatrywanie, że skoro uiszczanie grzywny za skazanego lub ofiarowanie pieniędzy na ten cel stanowi wykroczenie to  nie powinna budzić wątpliwości nieubezpieczalność przedmiotowego ryzyka[1]. Jednakże od lat praktykowane jest pokrywanie grzywien nałożonych w postępowaniu karnoskarbowym z ubezpieczenia skarbowego. Niejako na marginesie dodać trzeba, że ubezpieczenie OC zarządu zapewnia finansowanie kosztów obrony w sprawach karnych i karnoskarbowych, jak innych.

Zaskoczyć może także, że samo użycie w przepisie słowa grzywa, nie przesądza  czysto karnego charakteru sankcji. Zależy  między innymi od organu uprawnionego do stosowania tego środka i instytucji odwoławczej. Np. niektórzy ubezpieczyciele dokonują wypłaty z tytułu grzywien nałożonych mandatem przez Inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie artykułu 281 kodeksu pracy.

Wcale nie rzadko w OWU można odnaleźć wzmiankę o objęciu finansowaniu przez ubezpieczyciela kar cywilnych. Nie chodzi tutaj ani o kary umowne odszkodowania represyjne (exemplary punitive damages), ale o nie występujące w polskim porządku prawnym civil fines.

Z oczywistych przyczyn żaden z ubezpieczycieli nie zapłaci kary nałożonej w skutek działań umyślnych, ale większość Towarzystw pokrywa kary nawet jeśli ich nałożenie wynikało z rażącego niedbalstwa lub rażącego naruszenia przepisów prawa.

Polisa członków zarządu a zaskarżenie decyzji o nałożeniu kary

Warto wiedzieć, także, że niezależnie od zawarcie w zakresie ubezpieczenia D&O klauzuli kar pieniężnych większość ubezpieczycieli sfinansuje koszty związane z zaskarżeniem decyzji o nałożeniu kary. Dotyczy to nawet przypadków, gdy członkom kierownictwa zarzuca się działania lub zachowania umyślne. Przykładowo  przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalają na nałożenie kary pieniężnych do 2 MLN PLN na  osoby zarządzające przedsiębiorstwem (dyrektorów, członków zarządu itp.) za umyślne zawieranie porozumień ograniczających konkurencję, naruszanie zbiorowych interesów konsumentów lub  dopuszczanie do stosowania klauzul niedozwolonych. W takiej sytuacji z polisy będą pokrywane koszty, a dopiero gdy umyślność zostanie stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu ubezpieczyciel wystąpi o zwrot.

Powyższy wywód należy uzupełnić stwierdzeniem, że w wielu zagranicznych porządkach prawnych dopuszczalność finansowania z ubezpieczenia kar pieniężnych jest dużo bardziej ograniczone niż w Polsce. Zakres analogicznego ubezpieczenia zawartego w wielu krajach nie może obejmować rażącego niedbalstwa, a zdarzają się i takie, w których niedopuszczalne jest przyjmowanie ciężaru ekonomicznego  takich środków.

Podlimit w ubezpieczeniu D&O, polisa warstwowa

Jak już wspomniano odpowiedzialność ubezpieczycieli za kary administracyjne prawie zawsze ograniczona jest podlimitem. Wyróżniający się rynku oferenci takowe ograniczenia stosują jedynie do spółek notowanych na giełdzie.

Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na sumy ubezpieczenia przekraczające pojemność jednego zakładu ubezpieczeń, co raz popularniejsze stają się polisy warstwowe (excess layer insurance). W największym uproszczeniu rozwiązanie to polega na tym, że zawiera się więcej niż jedną umowę ubezpieczania. Druga polisa (i ewentualnie kolejne) zapewniają ochronę w przypadku szkód o wartości przekraczającej limit podstawowego ubezpieczenia. Np. limit w pierwotnej polisie wynosi 100 MLN PLN a druga umowa opiewa na sumę 50 MLN PLN i zadziała tylko w przypadku przekraczających 100 MLN. W przypadku szkody na 120 MLN jeden wypłaci 100 MLN PLN, a drugi 20 MLN PLN. Ubezpieczenie nadwyżkowe może zawierać jednakże klauzule drop down, dzięki której po wyczerpaniu sumy z podstawowego ubezpieczenia, polisa dodatkowa zaczyna działać jak podstawowa. Tzn pokrywane będą szkody, które gdyby nie wyczerpaniu SU objęte by były pierwszą polisę. W przytoczonym przykładzie mogło by to wyglądać w sposób następujący. Ubezpieczyciel wypłacił 100 MLN PLN za jedną szkodę, po miesiącu miała miejsce kolejna na 15 MLN PLN. To ostatnie roszczenie będzie zaspokajane z polisy dodatkowej zawierającej klauzulą drop down. Wspomniane postanowienie umowne stosowane bywa do podlimitu na kary administracyjnych w polisach zarządzających spółkami publicznymi (giełdowi). Tacy menagerowie narażeni są na kary wynikające z rozporządzenia MAR.

Ubezpieczenie cybernetyczne, ubezpieczenie karnoskarbowe

Bardzo znaczącym  uzupełnieniem  polisy OC zarządu jest ubezpieczenie ryzyk cybernetycznych. Jego zakres  obejmuje między inny kary administracyjne nałożone na przedsiębiorcę (spółkę) przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Przynajmniej z częścią ubezpieczycieli można ustalić,że nie będą dochodzić zwrotu tych kar od członków zarządu, rady nadzorczej czy innych zatrudnionych.

Za warte uwagi uznać należy także tzw. ubezpieczenie skarbowe (karno-skarbowe). Produkt funkcjonuje w kilku konfiguracjach. Z polisy w najbardziej rozbudowanej wersji mogą być refundowane nie tylko grzywny nałożone na podstawie przepisów Kodeksu Karnego Skarbowego, ale także kary,mandaty, grzywny nałożone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy Państwową Inspekcję Pracy. (W najbliższym  czasie za sprawą ustawy o PPK grzywny stosowane przez tą ostatnia instytucję mogą być znacznie częstsze i wyższe niż dotychczas.)  Ponadto ochrona rozciąga się na grzywny orzeczone przez sąd na wniosek:
-ZUS na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
-PIP na podstawie przepisów ustawy Państwowej Inspekcji Pracy.
Ubezpieczonymi mogą być wyłącznie osoby fizyczne.

Zastrzec należy,że ubezpieczenie cyber ani skarbowe nie ogranicza się wyłącznie do kar pieniężnych. Oba rozwiązania znajdują zastosowanie w szeregu innych okoliczności, które wykraczają poza ramy niniejszego opracowania.

ubezpieczenie zarządu

[1] M.Krajewski Umowa ubezpieczenia – komentarz art.822 Nb.14

Przeczytaj także

Grupowe ubezpieczenie na życie

10 mitów D&O

ubezpieczenie cybernetyczne

odpowiedzialność karna managera

Wybór PPK

ile kosztuje polisa OC zarządu

oc zarządu wrocław

broker ubezpieczeniowy