MENU
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW

Kary pieniężne, grzywny a ubezpieczenie zarządu D&O

Ubezpieczenie zarządu na ogół kojarzone jest z odpowiedzialnością cywilną władz spółki. To prawidłowe skojarzenie. Jednakże polisa D&O przydaje się także kierownictwu w razie postawienia zarzutów w postępowaniu karnym czy nałożenia kary pieniężnej.

Ubezpieczenie zarządu czy spółki, regres do managera

Bardzo częstym rozszerzeniem ubezpieczenia  managerów jest klauzula kar pieniężnych.  Mało kto wie, że dotyczy ona wyłącznie kar nakładanych na osoby zarządzające, a nie samą spółkę. Zatem np. kara nałożona przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na przedsiębiorcę pozostaje poza zakresem omawianego rozszerzenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, ale niewykluczone, że mimo tego spółka będzie beneficjentem ubezpieczenia D&O (ang. directors and officers insurance). Jeśli bowiem na rzecz ukaranego podmiotu zostanie zasądzone odszkodowanie od (byłego) członka organu spółki za dopuszczenie do nieprawidłowości będących podstawa nałożenia kary, to wypłaci je ubezpieczyciel.  Bez polisy egzekucja odszkodowania mogłaby okazać się bezskuteczna ze względu na stan majątkowy dłużnika. Z drugiej strony należy brać pod uwagę, że z ubezpieczenia zarządzających finansowane  są także koszty obrony managerów, co pozwala na skorzystanie z pomocy wysokiej klasy prawników. Nie ulega wątpliwości, że zaangażowanie po stronie zarządzającego renomowanej kancelarii prawnej zmniejsza szanse spółki na wygraną w procesie.Warto także zwrócić uwagę, że pokrycie odszkodowania od menadżera z tytułu nałożonej kary może być bardziej kosztowne dla zakładu ubezpieczeń niż wypłata na podstawie klauzuli kar, gdyż ta ostatnia z reguły ograniczona jest podlimitem w ramach głównej sumy. Chociaż wiodący oferenci   tzw. ubezpieczenia zarządu coraz częściej gotowi są odpowiadać bez stosowania podlimitów.  Dotyczy to przede wszystkim spółek nienotowanych na giełdzie papierów wartościowych.

D&O a administracyjne kary pieniężne, mandaty, grzywny

Wspomniana wyżej klauzula w OWU poszczególnych ubezpieczycieli występuje pod różnymi nazwami  np. grzywny i kary pieniężne albo grzywny, kary administracyjne i cywilne, ale wbrew tym określeniom obejmuje jedynie kary o charakterze administracyjnoprawnym. Z ochrony wyłączone są  zasadniczo grzywny, które są środkiem karnym. W doktrynie dominuje zapatrywanie, że skoro uiszczanie grzywny za skazanego lub ofiarowanie pieniędzy na ten cel stanowi wykroczenie to nie powinna budzić wątpliwości nieubezpieczalność przedmiotowego ryzyka[1]. Jednakże od lat praktykowane jest pokrywanie grzywien nałożonych w postępowaniu karnoskarbowym z ubezpieczenia skarbowego. Niejako na marginesie dodać trzeba, że ubezpieczenie OC zarządu zapewnia finansowanie kosztów obrony w sprawach karnych i karnoskarbowych, jak i innych, ale nie refundację grzywien karnoskarbowych.

Zaskoczyć może także, że samo użycie w przepisie słowa grzywna, nie przesądza czysto karnego charakteru sankcji. Zależy  między innymi od organu uprawnionego do stosowania tego środka i instytucji odwoławczej. Np. niektórzy ubezpieczyciele dokonują wypłaty z tytułu grzywien nałożonych przez Inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie artykułu 281 Kodeksu Pracy, przyjmując że to środek karny. Co ciekawe, ta odmienność praktyki, nie ma podstaw w treści ogólnych warunków ubezpieczenia żadnej z umów tzw. ubezpieczenia odpowiedzialności zarządu. Nawet ubezpieczyciele finansujący kary nakładane przez  PIP odmawiają usankcjonowania tego faktu  w postanowieniach dodatkowych do polisy.

Przykładem kar pieniężnych pokrywanych z polisy D&O stanowią sankcje wynikające z rozporządzenia MAR dotyczącego nadużyć na rynku giełdowym oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i ustawy o ofercie publicznej nakładane przez Komisję Nadzoru Finansowego. Na polskim rynku powodem nałożenia kar było np. dokonywania transakcji w tzw. okresach zamkniętych przez Prezesa Zarządu spółki oraz zaniedbania w powiadomieniu o niektórych transakcjach. Gdy kilka lat temu wchodziło w życie rozporządzenie MAR w ofertach zaczęło roić się od klauzul potwierdzających finansowanie kar nakładanych na jego podstawie. Jednakże w większości były to zabiegi o charakter marketingowym, albowiem niemal wszystkie zakłady ubezpieczeń odpowiadałyby za pokrycie tych kar, nawet bez dodawania dedykowanych postanowień.

Podstawą nałożenia kar administracyjnych nierzadko bywają przepisy regulujące specyficzne rodzaje działalności.  Jako egzemplifikacja mogą posłużyć kary pieniężne stosowane przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego wobec kierownika ruchu zakładu górniczego (art. 175 ustęp 2 ustawy praw górnicze i geologiczne)  czy kary nakładane w drodze decyzji wojewody na kierownika podmiotu leczniczego (art.35 ustawy o działalności leczniczej).

Zasadniczo z ubezpieczenia członków zarządu nie są finansowane także kary porządkowe nakładane przez sąd, chociaż, jeden z większych zakładów ubezpieczeń deklaruje ich pokrywanie. Dotychczasowe doświadczenia szkodowe, nie pozwalają jeszcze na zweryfikowanie tej kwestii w praktyce. Wcale nierzadko w OWU można odnaleźć wzmiankę o finansowaniu kar cywilnych przez ubezpieczyciela Nie chodzi tutaj o odszkodowania represyjne (exemplary punitive damages), ale o niewystępujące w polskim porządku prawnym grzywny cywilnoprawne civil fines. Do typowych wyłączeń w klauzuli kar pieniężnych i grzywien należą sankcje oparte na przepisach prawa podatkowego lub innych przepisach dotyczących danin lub opłat o charakterze publicznoprawnym. Typowy jest także brak ochrony w odniesieniu do kar umownych, ponieważ ubezpieczenie D&O (tzw.ubezpieczenie zarządu) nie obejmuje rozszerzeń odpowiedzialności ubezpieczonego poza standardy wyznaczone jako domyślne w przepisach powszechnie obowiązującego prawa.

Z oczywistych przyczyn żaden z ubezpieczycieli nie zapłaci kary nałożonej wskutek działań umyślnych, ale większość Towarzystw pokrywa kary nawet jeśli ich nałożenie wynikało z rażącego niedbalstwa lub rażącego naruszenia przepisów prawa.

Polisa członków zarządu a zaskarżenie decyzji o nałożeniu kary

Warto wiedzieć także, że niezależnie od zawarcia w zakresie ubezpieczenia D&O klauzuli kar pieniężnych większość ubezpieczycieli sfinansuje koszty związane z zaskarżeniem decyzji o nałożeniu kary. Dotyczy to nawet przypadków, gdy członkom kierownictwa zarzuca się działania lub zachowania umyślne. Przykładowo,  przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalają na nałożenie kary pieniężnej do 2 MLN PLN na  osoby zarządzające przedsiębiorstwem (dyrektorów, członków zarządu itp.) za umyślne zawieranie porozumień ograniczających konkurencję, naruszanie zbiorowych interesów konsumentów lub  dopuszczanie do stosowania klauzul niedozwolonych. W takiej sytuacji z polisy będą pokrywane koszty, a dopiero gdy umyślność zostanie stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu ubezpieczyciel wystąpi o zwrot.

Powyższy wywód należy uzupełnić stwierdzeniem, że w wielu zagranicznych porządkach prawnych dopuszczalność finansowania z ubezpieczenia kar pieniężnych jest dużo bardziej ograniczona niż w Polsce. Zakres analogicznego ubezpieczenia zawartego w wielu krajach nie może obejmować rażącego niedbalstwa, a zdarzają się i takie, w których bezprawne jest przyjmowanie ciężaru ekonomicznego  takich środków.

Podlimit w ubezpieczeniu D&O, polisa warstwowa

Jak już wspomniano, odpowiedzialność ubezpieczycieli za kary administracyjne prawie zawsze ograniczona jest podlimitem. Wyróżniający się na rynku oferenci takowe ograniczenia stosują jedynie do spółek notowanych na giełdzie.

Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na sumy ubezpieczenia przekraczające pojemność jednego zakładu ubezpieczeń, coraz popularniejsze stają się polisy warstwowe (excess layer insurance). W największym uproszczeniu rozwiązanie to polega na tym, że zawiera się więcej niż jedną umowę ubezpieczania. Druga polisa (i ewentualnie kolejne) zapewniają ochronę w przypadku szkód o wartości przekraczającej limit podstawowego ubezpieczenia. Np. limit w pierwotnej polisie wynosi 100 MLN PLN a druga umowa opiewa na sumę 50 MLN PLN i zadziała tylko w przypadku przekroczenia 100 MLN. Przy szkodzie na 120 MLN jeden wypłaci 100 MLN PLN, a drugi 20 MLN PLN. Ubezpieczenie nadwyżkowe może zawierać jednakże klauzule drop down, dzięki której po wyczerpaniu sumy z podstawowego ubezpieczenia polisa dodatkowa zaczyna działać jak podstawowa. Tzn. pokrywane będą szkody, które gdyby nie wyczerpanie sumy ubezpieczenia objęte by były pierwszą polisą. W przytoczonym przykładzie mogło by to wyglądać w sposób następujący. Ubezpieczyciel wypłacił 100 MLN PLN za jedną szkodę, po miesiącu miała miejsce kolejna na 15 MLN PLN. To ostatnie roszczenie będzie zaspokajane z polisy dodatkowej zawierającej klauzulę drop down. Wspomniane postanowienie umowne stosowane bywa do podlimitu na kary administracyjne w polisach zarządzających spółkami publicznymi (giełdowymi). Tacy managerowie narażeni są na kary wynikające z rozporządzenia MAR.

Ubezpieczenie cybernetyczne, 

Bardzo znaczącym  uzupełnieniem  polisy OC zarządu jest ubezpieczenie ryzyk cybernetycznych. Jego zakres  obejmuje między inny kary administracyjne nałożone na przedsiębiorcę (spółkę) przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Przy czym zastrzec należy z ubezpieczenia cyber finansowane będą wyłącznie kary nałożone wskutek incydentu cybernetycznego, a sam fakt zastosowania sankcji z powodu niedopełniania procedur ochrony danych nie rodzi odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Przynajmniej z częścią ubezpieczycieli można ustalić,że nie będą dochodzić zwrotu tych kar od członków zarządu, rady nadzorczej czy innych zatrudnionych. Istotny komponent cyber polisy stanowi także klauzula kart płatniczych PCI DSS. Dzięki niej ubezpieczyciel pokryje kary umowne i inne szkody wynikające z naruszeniem standardów bezpieczeństwa PCI DSS.

Ubezpieczenie karnoskarbowe

Za warte uwagi uznać należy także tzw. ubezpieczenie skarbowe (karno-skarbowe).  W uproszczeniu produkt składa się z dwóch modułów. Pierwszy w uproszczeniu obejmuje odpowiedzialność cywilną za szkody wynikające z uchybienia popełnionego w związku z wykonywaniem czynności księgo­wych. Z tym, że ochrona dotyczy wyłącznie czystych strat finansowych czyli szkód innych niż na osobie i rzeczy. Drugi moduł to ubezpieczenie ochrony prawnej, które zapewnia finansowanie kosztów prawnika, kosztów sądowych, gdy ubezpieczonemu zarzuca się popełnienie czynu zabronionego (np. przestępstwa skarbowego) związanego z wykonywaniem czynności księgowych lub czynności obsługi płac. Najistotniejszą część tego ubezpieczenia stanowi refinansowanie  grzywien  karnoskarbowych. Grzywna stanowi najczęstszą sankcję nakładaną w postępowaniu karnoskarbowym. Większość czynów  zabronionych wymienionych w Kodeksie Karnym Skarbowym zagrożona jest wyłącznie grzywną (L.Wilk (w:) L.Wilk J.Zagrodnik Kodeks Karny Skarbowy. Komentarz Art 23. Nb.2).Nie istnie przestępstwo skarbowe ani wykroczenie skarbowe,które nie byłyby zagrożone karą grzywny (V.Konarska-Wrzosek (w:) I.Zgoliński Kodeks karny skarbowy. Komentarz art 23. Nb.1).W kontekście ubezpieczenia odpowiedzialności zarządu i managerów, warto dodać, że wśród osób ukaranych na podstawie przepisów KKS wyraźnie dominują prezesi i inni członkowie zarządu. Ubezpieczenie skarbowe sprzedawane bywa nawet jako ubezpieczenie od kar KKS, uzupełniające polisę D&O.

Praktykowanych jest kilka konfiguracji produktu. Z polisy w najbardziej rozbudowanej wersji mogą być refundowane nie tylko grzywny nałożone na podstawie przepisów Kodeksu Karnego Skarbowego, ale także kary, mandaty, grzywny nałożone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy Państwową Inspekcję Pracy.Ponadto ochrona rozciąga się na grzywny orzeczone przez sąd na wniosek ZUS na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, lub na wniosek PIP na podstawie przepisów ustawy Państwowej Inspekcji Pracy. O ile nakładanie kar pieniężnych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zdarza się często, to grzywny wymierzane przez PIP są dosyć powszechne.  W najbliższym  czasie za sprawą ustawy o PPK grzywny stosowane przez tą ostatnią instytucję mogą stać się jeszcze częstsze i  znacznie wyższe niż dotychczas. Przy czym podkreślić należy, że polisa karnoskarbowa nie obejmuje refundacji grzywien za nakłanianie do rezygnacji z Pracowniczych Planów Kapitałowych, gdyż kompetencje do karania za to wykroczenie posiada Policja, a nie PIP. Ponadto sprawy związane z PPK mogą być objęte ochroną na podstawie klauzuli dodatkowej. W ubezpieczeniu skarbowym ubezpieczonymi mogą być wyłącznie osoby fizyczne.

Zastrzec należy,że ubezpieczenie cyber ani skarbowe nie ogranicza się wyłącznie do kar pieniężnych. Oba rozwiązania znajdują zastosowanie w szeregu innych okoliczności, które wykraczają poza ramy niniejszego opracowania.

Polisa ubezpieczenia OC działalności gospodarczej, OC zawodowe

Ubezpieczenie D&O nierzadko mylone jest z  ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej spółki (organizacji) z tytułu prowadzenia działalności oraz posiadanego mienia, nazywanego także ubezpieczeniem OC ogólnym.  W rzeczywistości tzw. OC firmy i ubezpieczenie odpowiedzialności zarządu to dwa różne produkty. Polisa ubezpieczenia OC przedsiębiorstwa zasadniczo chroni organizację, a D&O członków jej kierownictwa. Kary umowne, pieniężne kary administracyjne oraz grzywny znajdują się poza zakresem ubezpieczenia OC działalności. Polisa tego rodzaju może obejmować co najwyżej roszczenia zwrotne z tytułu zapłaconych kar umownych. Jednakże na ogół wymaga to wzbogacenia standardowego zakresu o dedykowaną klauzulę.

Chcesz dowiedzieć się więcej o ubezpieczeniu zarządu, skarbowym, Cyber lub innych polisach ?

Skontaktuj się z brokerem ubezpieczeniowym

wycenaOCzarzadu@andiw.pl

696 48 76 75

ubezpieczenie zarządu

[1] M.Krajewski Umowa ubezpieczenia – komentarz art.822 Nb.14

Przeczytaj także

Grupowe ubezpieczenie na życie

10 mitów D&O

ubezpieczenie cybernetyczne

odpowiedzialność karna managera

Wybór PPK

ile kosztuje polisa OC zarządu

 

 

oc zarządu wrocław          

broker ubezpieczeniowy  ubezpieczenie zarządu