MENU
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW UBEZPIECZENIA
ANDIW

Ubezpieczenie D&O w kontekście odpowiedzialności karnej władz spółki – komentarz do wybranych przepisów

Nie tylko oc członków zarządu

Jak już wielokrotnie podrośliśmy  zakres polisy D&O na ogół nie ogranicza się się do odpowiedzialności cywilnej zarządu. Ubezpieczeniem objęte są także inne osoby od postępowań wszczętych na podstawie przepisów z różnych dziedzin prawa. W sprawach karnych i karnoskarbowych ubezpieczenie D&O nie uwalnia od kary ograniczenia lub pozbawienia wolności ani grzywny, ale zapewnia pokrycie kosztów obrony w takich postępowaniach, dopóki nie zostanie orzeczona umyślność.(Przeczytaj więcej o karach administracyjnych w artykule Kary pieniężne, grzywny a ubezpieczenie zarządu D&O

Użycie słowa grzywna  nie przesądza o tym, że odpowiedzialność ma charakter karny lub karnoskarbowy. Zdarzają się sytuacje, gdy ubezpieczyciel pokrywa  niektóre grzywny nałożone przez podmiot inny niż sąd   z argumentacją, że jest to odpowiedzialność karno-administracyjna, a nie karna, np. grzywny nałożone przez Inspektów PIP na podstawie art. 281 KP. Nawiązki odszkodowania zasądzonego w wyroku karnym mogą być pokryte z polisy władz spółki.

Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu

Za przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu  (art. 296-306 KK) może odpowiadać członek organu lub inna osoba zajmująca się  sprawami majątkowymi spółki, nawet jeśli treść samego przepisu określającego  ustawowe znamiona przestępstwa wprost tego  nie wskazuje, sugerując niekiedy odpowiedzialność spółki.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Rozdział XXXVI
Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu
(..)
Art. 308.
Za przestępstwa określone w tym rozdziale odpowiada jak dłużnik lub wierzyciel, kto, na podstawie przepisu prawnego, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania, zajmuje się sprawami majątkowymi innej osoby prawnej, fizycznej, grupy osób lub podmiotu niemającego osobowości prawnej.

Art. 296.
1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
1a. Jeżeli sprawca, o którym mowa w § 1, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 1a działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 2 wyrządza szkodę majątkową w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 3 działa nieumyślnie,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
4a. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w § 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego.
5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie naprawił w całości wyrządzoną szkodę.

Przestępstwo o którym mowa w art. 296 nazywane jest nadużyciem zaufania lub karalną niegospodarnością bądź niegospodarnością menagera.(A.Zientara,Przestępstwo nadużycia zaufania z art. 296 Kodeksu karnego str. 15 za W.Walczak  Odpowiedzialność menedżerów z tytułu zajmowania się sprawami majątkowymi podmiotów gospodarczych Wiedza Prawnicza nr 1/2014 str. 76)

Katalogu podmiotów zdatnych do ponoszenia odpowiedzialności karnej w ramach art. 296 KK nie należy ograniczać tylko do członków zarządu, menadżerów, członków rady nadzorczej, komisji rewizyjnej czy likwidatorów w danej spółce kapitałowej (M. Bieniak, Komentarz do Kodeksu karnego (wyciąg), fragment pozycji: Odpowiedzialność karna menadżerów, Warszawa 2015). Sporna jest możliwość ponoszenia odpowiedzialności przez prokurenta z 296 KK.

Odpowiedzialność karna jest możliwa nawet jeśli w wyniku niegospodarności nie powstanie żadna szkoda (wystarczy samo sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody majątkowej)  albo gdy  przestępstwo  zostanie popełnione nieumyślnie (296§ 4 KK).

Nadużycie uprawnień może się przejawiać w wadliwym z punktu widzenia racjonalnego gospodarza wyborze celu, środka lub sposobu prowadzenia spółki kapitałowej. Nadużycie uprawnień jest pojęciem szerszym niż przekroczenie uprawnień o którym mowa w art. 231 § 1 KK. Pojęcie „nadużycie uprawnień” swoim zasięgiem obejmuje oprócz  działań sprawcy wykraczających poza zakres posiadanych uprawnień, także działania formalnie mieszczące się w zakresie uprawnień sprawcy, ale wyraźnie sprzeczne z interesem mocodawcy lub obowiązkami dobrego gospodarza (A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, wyd. 5, Toruń 2010, str. 625–626.)

Oskarżanie członków kierownictwa spółki o niegospodarność jest dość powszechne. Próby pociągnięcia do odpowiedzialności mają miejsce na ogół po tym, jak wyjdzie na jaw, że organizacja poniosła znaczącą stratę. Jednakże samo powstanie uszczerbku majątkowego nie wystarcza do skazania.  Manager korzystając z pomocy renomowanej kancelarii prawnej finansowanej z ubezpieczenia D&O często ma spore szanse na wygraną. Jednym ze sposobów jest wykazanie, że działania mieściły się w granicach dozwolonego ryzyka gospodarczego.

Szkodą majątkową jest także szkoda wynikająca z naruszenia dóbr niematerialnych polegających np. na utracie dobrego imienia firmy, jeżeli tylko szkody te dadzą się wyrazić w pieniądzu Wyrok SN z 5.05.2004 r., II KK 244/03, OSNWSK 2004, poz. 827, s. 439–441

Osoby zarządzające  mogą  zostać pociągnięte do odpowiedzialności na podstawie  296 KK, nawet za działania i zaniechania dokonywane w interesie spółki zależnej, dominującej, wspólników spółki, grupy kapitałowej do której spółka należy, jeśli wyrządzają one spółce szkodę. Przepisy nie przewidują wyjątków w takich sytuacjach.  Obowiązkiem zarządzających  jest realizowanie interesu spółki, który jest odrębny od interesu wspólników grupy kapitałowej czy jej członków,  (A.Szumański (w:) S.Sołtysiński SPP 17a 2015 str. 551).  Ekonomiczne uzasadnienie danego zachowania z punktu widzenia grypy kapitałowej nie wyłącza automatycznie odpowiedzialności. Niegospodarność zarzuca się często, gdy dany członek zarządu bądź rady nadzorczej jest równocześnie wspólnikiem,  swoje stanowisko zawdzięcza wspólnikowi  lub jest członkiem kierownictwa spółki zależnej lub dominującej.

Art. 296a.
1. Kto, pełniąc funkcję kierowniczą w jednostce organizacyjnej wykonującej działalność gospodarczą lub pozostając z nią w stosunku pracy, umowy zlecenia lub umowy o dzieło, żąda lub przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę, w zamian za nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku mogące wyrządzić tej jednostce szkodę majątkową albo stanowiące czyn nieuczciwej konkurencji lub niedopuszczalną czynność preferencyjną na rzecz nabywcy lub odbiorcy towaru, usługi lub świadczenia,podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Tej samej karze podlega, kto w wypadkach określonych w § 1 udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej.
3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 wyrządza znaczną szkodę majątkową,podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 115.
(…)
5. Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 200 000 złotych.
6. Mieniem wielkiej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 1 000 000 złotych.
7. Przepis § 5 stosuje się odpowiednio do określenia „znaczna szkoda” oraz określenia „wartość lub łączna wartość jest znaczna”.
7a. Przepis § 6 stosuje się odpowiednio do określenia „szkoda w wielkich rozmiarach”.

Art. 309.
W razie skazania za przestępstwo określone w art. 296 § 3, art. 297 § 1 lub art. 299, grzywnę orzeczoną obok kary pozbawienia wolności można wymierzyć w wysokości do 3000 stawek dziennych.

Art. 33.
(…)
3. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od 10 złotych, ani też przekraczać 2000 złotych.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Art. 297
1. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi – kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Tej samej karze podlega, kto wbrew ciążącemu obowiązkowi, nie powiadamia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego, określonego w § 1, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z instrumentu płatniczego.
3. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego, określonych w § 1, zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.

Art. 298.
1. Kto, w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia, powoduje zdarzenie będące podstawą do wypłaty takiego odszkodowania,podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania.

Art. 305.
1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, udaremnia lub utrudnia przetarg publiczny albo wchodzi w porozumienie z inną osobą działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest dokonywany, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
2. Tej samej karze podlega, kto w związku z publicznym przetargiem rozpowszechnia informacje lub przemilcza istotne okoliczności mające znaczenie dla zawarcia umowy będącej przedmiotem przetargu albo wchodzi w porozumienie z inną osobą, działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest dokonywany.
3. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 306.
Kto usuwa, podrabia lub przerabia znaki identyfikacyjne, datę produkcji lub datę przydatności towaru lub urządzenia.

Tajemnica przedsiębiorstwa
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Art. 266.
1. Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2

W sprawie karnej można złożyć wniosek o to, by sąd orzekł obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Zamiast tego obowiązku sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego (art. 46 Kodeksu karnego). Co ciekawe, nie stosuje się tu przepisów o przedawnieniu roszczeń cywilnych.

Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. O zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. 1993 nr 47 poz. 211)
Art. 23.
Kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi w stosunku do przedsiębiorcy, ujawnia innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, jeżeli wyrządza to poważną szkodę przedsiębiorcy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Tej samej karze podlega, kto, uzyskawszy bezprawnie informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, ujawnia ją innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej.

W uproszczeniu spółka, która ponosi odpowiedzialność za działania osoby skazanej na podstawie art. 23 UZNK (członka zarządu, pracownika, pełnomocnika, itp.), może zostać zobowiązana do zapłacenia kary pieniężnej w wysokości od 1000 do 5 000 000 złotych, nie wyższej jednak niż 3% przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym popełniono czyn zabroniony będący podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego (art. 7 ustawy o odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych).Obecnie trwają prace legislacyjne nad nowa ustawą o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych.

Upadłość, niewypłacalność a ubezpieczenie D&O
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych  (Dz.U. 2000 Nr 94 poz. 1037)
Art. 586.
 Kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Art. 300.
1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
2. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
3. Jeżeli czyn określony w § 1 wyrządził szkodę wielu wierzycielom, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 301.
1. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich należności przez to, że tworzy w oparciu o przepisy prawa nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Tej samej karze podlega, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności.
3. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli w sposób lekkomyślny doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Art. 302.
1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych, czym działa na szkodę pozostałych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
2. Kto wierzycielowi udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej za działanie na szkodę innych wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
3. Tej samej karze podlega wierzyciel, który w związku z określonym w § 2 postępowaniem przyjmuje korzyść za działanie na szkodę innych wierzycieli albo takiej korzyści żąda.

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535)
Art. 523. 
1. Kto będąc upadłym albo osobą uprawnioną do reprezentowania upadłego, który jest osobą prawną lub spółką handlową niemającą osobowości prawnej, nie wydaje syndykowi całego majątku wchodzącego do masy upadłości, ksiąg rachunkowych lub innych dokumentów dotyczących jego majątku– podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Tej samej karze podlega, kto będąc upadłym albo osobą uprawnioną do reprezentowania upadłego, który jest osobą prawną lub spółką handlową niemającą osobowości prawnej, nie udziela syndykowi lub sędziemu-komisarzowi informacji dotyczących majątku upadłego lub nie udostępnia syndykowi posiadanych przez siebie danych lub dokumentów pozwalających na wykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 oraz art. 70 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, oraz obowiązku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 lub 2 i art. 19 ust. 3 rozporządzenia nr 596/2014.

W analizowanej sytuacji ubezpieczenie D&O może, ale nie musi zadziać. Należy sprawdzić czy dany ubezpieczyciel odpowiada za skutki nieprawidłowości mających miejsce po ogłoszeniu upadłości spółki, ponieważ dopiero ogłoszenie upadłości kreuje obowiązki wydania majątku, udostępnienia danych i dokumentów, udzielenia informacji syndykowi. Wyłączenie skutków zdarzeń zaistniałych po ogłoszeniu upadłości wcale nie jest ewenementem. Co więcej, niektóre Towarzystwa pozostawiają poza zakresem pokrycia następstwa zdarzeń mających miejsce po samym tylko złożeniu wniosku o upadłość. Jest to bardzo niebezpieczne, gdyż formalnie wierzyciel ma prawo złożyć  bezzasadny wniosek o upadłość w każdej chwili. Oczywiście  za złożenie wniosku o upadłość w złej wierze, można wobec składającego wyciągnąć konsekwencje, ale to już inna kwestia.

Braki i nieprawidłowości związane z danymi

Ustawa z dnia 29 września 1994 r. O rachunkowości. (Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591)
Art. 77.
Kto wbrew przepisom ustawy dopuszcza do:
1) nieprowadzenia ksiąg rachunkowych, prowadzenia ich wbrew przepisom ustawy lub podawania w tych księgach nierzetelnych danych,
2) niesporządzenia sprawozdania finansowego, skonsolidowanego sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności, sprawozdania z działalności grupy kapitałowej, sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej, skonsolidowanego sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej, sporządzenia ich niezgodnie z przepisami ustawy lub zawarcia w tych sprawozdaniach nierzetelnych danych
– podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do lat 2, albo obu tym karom łącznie.

Za uchybienia dotyczące ksiąg rachunkowych odpowiada zarząd (kierownik jednostki), a za uchybienia dotyczące sprawozdań finansowych  zarząd oraz rada nadzorcza (organ nadzorujący). (R.Seredyński, K Szaruga Komentarz do ustawy o rachunkowości  2011 str.888). Jak wynika z art. 4 ustęp 5 ustawy o rachunkowości, powierzenie prowadzenia ksiąg rachunkowych  czy sporządzenia sprawozdania finansowego podmiotowi zewnętrznemu (np. biuro rachunkowe, zewnętrzna firma księgowa), nie wyłącza odpowiedzialności karnej za nieprowadzenie czy nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych. To nadal na członkach zarządu ciąży odpowiedzialność za prowadzenie ksiąg rachunkowych. Winni oni osobiście sprawdzać, czy księgi rachunkowe są prowadzone i czy są prowadzone prawidłowo.

Art. 79.
Kto wbrew przepisom ustawy:
1) nie poddaje sprawozdania finansowego badaniu przez biegłego rewidenta,
2) nie udziela lub udziela niezgodnych ze stanem faktycznym informacji, wyjaśnień, oświadczeń biegłemu rewidentowi albo nie dopuszcza go do pełnienia obowiązków,
3) nie składa sprawozdania finansowego do ogłoszenia,
4) nie składa sprawozdania finansowego, skonsolidowanego sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności, sprawozdania z działalności grupy kapitałowej, sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej, skonsolidowanego sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej we właściwym rejestrze sądowym,
4a) nie zamieszcza na stronie internetowej jednostki dokumentów, o których mowa w art. 49b ust. 9, art. 55 ust. 2c oraz art. 69 ust. 5,
5) nie udostępnia sprawozdania finansowego i innych dokumentów, o których mowa w art. 68,
(..)
8) rozwiązuje umowę o badanie sprawozdania finansowego, bez uzasadnionej podstawy lub nie informuje Krajowej Rady Biegłych Rewidentów, a w odpowiednich przypadkach – Komisji Nadzoru Finansowego, o rozwiązaniu tej umowy,
9) zawiera z firmą audytorską umowę o badanie ustawowe w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o biegłych rewidentach, na okres krótszy niż dwa lata,
10) stosuje klauzule umowne, o których mowa w art. 66 ust. 5a
– podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności

Niezależnie od odpowiedzialności na podstawie ustawy o rachunkowości możliwa jest odpowiedzialność na podstawie art. 60 i 61 KKS.  Możliwa jest odpowiedzialność na podstawie obu ustaw (G.Małyniuk Materiał dodatkowy do konsultacji eksperckiej nt. odpowiedzialności karnej członków zarządu w stowarzyszeniu lub fundacji str.3).

Ustawa z dnia 10 września 1999 r.  Kodeks Karny Skarbowy (Dz.U. 1999 Nr 83 poz. 930 ze zmianami)
Art. 60.
1. Kto wbrew obowiązkowi nie prowadzi księgi, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych.
2. Kto wbrew obowiązkowi nie przechowuje księgi w miejscu wykonywania działalności lub w miejscu wskazanym przez podatnika jako jego siedziba, przedstawicielstwo lub oddział, a jeżeli prowadzenie księgi zostało zlecone biuru rachunkowemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi – w miejscu określonym w umowie z biurem rachunkowym lub w miejscu wskazanym przez kierownika jednostki, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych.
3. Karze określonej w § 2 podlega także ten podatnik lub płatnik, który nie zawiadamia w terminie właściwego organu o prowadzeniu księgi przez doradcę podatkowego, lub inny podmiot upoważniony do prowadzenia ksiąg w jego imieniu i na jego rzecz.
4. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1–3 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. 

Wg art. 23 § 3 KKS ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia (od 01.01.2020 2400 PLN) ani też przekraczać jej czterystukrotności. Jak już wspomniono ubezpieczenie D&O nie obejmuje grzywien zasądzonych w postępowaniu karnoskorbowym. Jednakże mogą one być zrefundowane z polisy karno–skarbowej. (czytaj więcej Ubezpieczenie skarbowe dla członków zarządu a D&O)

Art. 61.
1. Kto nierzetelnie prowadzi księgę, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych.
2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.
3. Karze określonej w § 2 podlega także ten, kto wadliwie prowadzi księgę.

Art. 53.
(…)
21. Księgami są:
1) księgi rachunkowe;
2) podatkowa księga przychodów i rozchodów;
3) ewidencja;
4) rejestr;
5) inne podobne urządzenia ewidencyjne, do których prowadzenia zobowiązuje ustawa, a w szczególności zapisy kasy rejestrującej.
22. Księga nierzetelna jest to księga prowadzona niezgodnie ze stanem rzeczywistym.
23. Księga wadliwa jest to księga prowadzona niezgodnie z przepisem prawa.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Art. 303.
1. Kto wyrządza szkodę majątkową osobie fizycznej, prawnej albo jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przez nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej albo prowadzenie jej w sposób nierzetelny lub niezgodny z prawdą, w szczególności niszcząc, usuwając, ukrywając, przerabiając lub podrabiając dokumenty dotyczące tej działalności,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 wyrządza znaczną szkodę majątkową,podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca przestępstwa określonego w § 1 podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w § 1–3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Ustawa z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz.U. 2015 poz. 238)
Art. 90.
Kto, przy emisji obligacji zgodnie z art. 33 pkt 2, podaje nieprawdziwe lub zataja prawdziwe dane, które mogą w istotny sposób wpłynąć na ocenę zdolności emitenta do wykonania zobowiązań wynikających z obligacji, podlega grzywnie do 5 000 000 zł i karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5.
Tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynu określonego w ust. 1, działając w imieniu lub interesie osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej.

Emisja o której  mowa w art. 33 pkt. 2 ustawy o obligacjach to emisja niepubliczna. Ryzyka związane z emisją papierów wartościowych  na ogół objęte są ubezpieczeniem D&O tylko w razie rozszerzenia ochrony o ten zakres.

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych  (Dz.U. 2000 Nr 94 poz. 1037)
Art. 587.
1. Kto przy wykonywaniu obowiązków wymienionych w tytule III i IV ogłasza dane nieprawdziwe albo przedstawia je organom spółki, władzom państwowym lub osobie powołanej do rewizji – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Tytuł III Kodeksu Spółek handlowych dotyczy spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnych, a tytuł IV Łączenie, podział i przekształcanie spółek. Przepis art. 587 KSH. dotyczy nie tylko członków zarządu, ale między innymi także
– członków rady nadzorczej, komisji rewizyjnej (obowiązani są udzielić wyjaśnień biegłemu rewidentowi   na podstawie art.224 KSH)
– pracownicy spółki, niebędący członkami organów (obowiązani przedstawiać RN żądane dane na podstawie art. 219 § 4, art. 382 § 4),

Danymi nieprawdziwymi są dane niepełne (K.Stefanowicz Odpowiedzialność karna str.170 odmiennie, Zawłocki (w:) Bieniak KSH Komentarz str. 1819).

Nabycie udziału własnego
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych  (Dz.U. 2000 Nr 94 poz. 1037)
Art. 588.
Kto, będąc członkiem zarządu albo likwidatorem, dopuszcza do nabycia przez spółkę handlową własnych udziałów lub akcji albo do brania ich w zastaw– podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 6 miesięcy.

Własność intelektualna

Ubezpieczenie D&O może być przydatne w razie posądzenia o naruszenie praw własności intelektualnej czyli praw autorskich, praw własności przemysłowej. Jednakże niektórzy ubezpieczyciele w tym zakresie stosują wyłączenia odpowiedzialności. Rzecz jasna zasięg takich ograniczeń jest zróżnicowany, zależy od OWU danego Towarzystwa ubezpieczeń.

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508)
Art. 303.
Kto przypisuje sobie autorstwo albo wprowadza w błąd inną osobę co do autorstwa cudzego projektu wynalazczego albo w inny sposób narusza prawa twórcy projektu wynalazczego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w ust. 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Art. 305.
Kto, w celu wprowadzenia do obrotu, oznacza towary podrobionym znakiem towarowym, zarejestrowanym znakiem towarowym, którego nie ma prawa używać lub dokonuje obrotu towarami oznaczonymi takimi znakami, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. O zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. 1993 nr 47 poz. 211)
Art. 24.
Kto, za pomocą technicznych środków reprodukcji, kopiuje zewnętrzną postać produktu lub tak skopiowany wprowadza do obrotu, stwarzając tym możliwość wprowadzenia klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu, czym wyrządza poważną szkodę przedsiębiorcy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2

Ochrona Środowiska

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Art. 182.
1. Kto zanieczyszcza wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
3. Jeżeli czyn określony w § 1 został popełniony w związku z eksploatacją instalacji działającej w ramach zakładu, w zakresie korzystania ze środowiska, na które wymagane jest pozwolenie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8
4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 3 działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 183.
1. Kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transportuje odpady lub substancje w takich warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Tej samej karze podlega, kto wbrew przepisom przywozi z zagranicy substancje zagrażające środowisku.
3. Karze określonej w § 1 podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu określonego w § 1, 2 i 4.
4. Karze określonej w § 1 podlega, kto wbrew przepisom przywozi odpady z zagranicy lub wywozi odpady za granicę.

Zastrzec należy, że ubezpieczenie D&O nie zawsze obejmuje następstwa zanieczyszczenia środowiska naturalnego. Niektóre Towarzystwa wyłączają całkowicie ten zakres z ochrony. Inne ograniczają się do finansowania kosztów obrony. Najkorzystniejszym wariantem z występujących na rynku jest udzielanie ochrony w zakresie, w jakim ubezpieczony nie może skorzystać z innych umów.

Utrata uprawnień do pracy jako menadżer

Prawomocne skazanie za  choćby jedno z ponad 50 przestępstw wymienionych w art. 18 KSH  skutkuje utratą prawa do bycia członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji organu spółki. Oprócz tego sąd może, ale nie musi pozbawić tych uprawnień przy skazaniu za określone przestępstwa skarbowe, przestępstwa popełnione w związku zajmowaną funkcją oraz w związku z niezłożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie lub przyczynieniem się do niezłożenia takiego wniosku.

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych  (Dz.U. 2000 Nr 94 poz. 1037)
Art. 18.
1. Członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.
2. Nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII–XXXVII Kodeksu karnego oraz w art. 585, art. 587, art. 590 i w art. 591 ustawy

Mimo, że przepis znajduje się w dziale dotyczącym spółek kapitałowych, wykładnia funkcjonalna  prowadzi do wniosku, że niedopuszczalne jest pełnienie funkcji w organach spółek osobowych np. zarządzie spółki partnerskiej (Analogicznie w zakresie zakazu konkurencji Z.Jara (w:) Z.Jara  Kodeks spółek handlowych. Komentarz 2017 str.882) .

Zatarcie skazania (art.106 i n. KK)  nie uchyla zakazu z art. 18 KSH (Wyrok SN z 28.05.2015 III CSK 283/14)

Ustawa z dnia 10 września 1999 r.  Kodeks Karny Skarbowy (Dz.U. 1999 Nr 83 poz. 930 ze zmianami)
Art. 34.
1. Zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej oraz pozbawienie praw publicznych można orzec tylko wtedy, gdy kodeks tak stanowi.
2. Sąd może orzec środek karny zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej w wypadkach określonych w art. 38 § 1 i 2 oraz w razie skazania sprawcy za przestępstwo skarbowe określone w art. 54 § 1, art. 55 § 1, art. 56 § 1, art. 63 § 1–5, art. 64 § 1–6, art. 65 § 1, art. 66 § 1, art. 67 § 1 i 2, art. 68 § 1 i 2, art. 69 § 1–3, art. 69a § 1, art. 69b § 1, art. 69c § 1, art. 70 § 1, 2 i 4, art. 72, art. 73 § 1, art. 73a § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 82 § 1, art. 83 § 1, art. 85 § 1 i 2, art. 86 § 1 i 2, art. 87 § 1 i 2, art. 88 § 1 i 2, art. 89 § 1 i 2, art. 90 § 1 i 2, art. 91 § 1, art. 92 § 1, art. 93, art. 97 § 1 i 2, art. 100 § 1, art. 101 § 1, art. 102 § 1, art. 103 § 1, art. 104 § 1, art. 106c § 1, art. 106d § 1, art. 106j § 1, art. 107 § 1–3, art. 107a § 1 oraz art. 110.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Art. 41.
1. Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.
(…)
2. Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności, jeżeli dalsze jej prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

Orzeczenie zakazu przewidzianego w art. 41 § 2 jest możliwe zarówno za przestępstwo umyślne, jak i nieumyślne (W.Dadak Rola środka karnego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w zapobieganiu przestępczości str. 96; D.Szeleszczuk [w:] A.Grześkowiak, K.Wiak Kodeks Karny Komentarz  str. 387; Wyrok SA w Katowicach z 24.11.2016, II AKa 366/16, LEX nr 2309493).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553)
Art. 244
Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu, prowadzenia działalności, prowadzenia pojazdów, wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych, wstępu na imprezę masową, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami, zakazu zbliżania się do określonych osób lub zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu albo nie wykonuje zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia w sposób w nim przewidziany, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

ubezpieczenie D&O

 

Zobacz także

Co to jest ubezpieczenie członków zarządu ?

Od czego chroni polisa D&O ?

Wybór instytucji finansowej PPK

Ile kosztuje OC członka zarządu ?

Ubezpieczenia grupowe pracowników – wszytko, co chciałbyś wiedzieć